Türkiye'de Derede Altın Aramak Yasal mı?

Derelerde doğal olarak bulunan altın parçacıklarını elemek veya tava ile ayırmak, sosyal medyada ve yabancı belgesellerde sıkça görülen bir faaliyet.

Ancak Türkiye'deki hukuki durum, bazı ülkelerdeki “hobi amaçlı altın arama” uygulamalarından farklı.

Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG), Türkiye'de amatör veya hobi amaçlı maden arama ve üretim faaliyetlerine izin verilmediğini açıkça belirtiyor. Kurumun açıklamasına göre altın arama ve üretimi için ilgili mevzuat kapsamında ruhsatlandırma sürecinin yürütülmesi gerekiyor.

Dolayısıyla bir dere yatağında yalnızca tava, elek veya benzeri basit bir ekipman kullanılması, faaliyeti kendiliğinden yasal bir hobi faaliyetine dönüştürmüyor.

Altın ve Diğer Madenler Kimin Tasarrufunda?

Türkiye'de madenlerin aranması ve işletilmesi özel mülkiyet kavramından farklı bir hukuki rejime tabi.

Anayasa'nın 168. maddesi doğrultusunda tabii servetler ve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunuyor. Madenlerin aranması ve işletilmesiyle ilgili temel mevzuat ise 3213 sayılı Maden Kanunu ve ilgili düzenlemelerden oluşuyor.

MAPEG de maden arama ve üretim faaliyetlerinin 3213 sayılı Maden Kanunu ve Maden Yönetmeliği kapsamında yürütüldüğünü belirtiyor.

Bu nedenle bir arazinin veya dere kenarındaki alanın özel mülkiyette olması, o bölgede ruhsatsız şekilde maden aranabileceği anlamına gelmiyor.

Elekle veya Altın Tavasıyla Aramak Serbest mi?

Burada en sık karşılaşılan yanlış anlaşılmalardan biri, “Kazı yapmıyorum, sadece elekle bakıyorum; dolayısıyla sorun olmaz” düşüncesi.

MAPEG'in yayımladığı Amatör Altın Arama açıklamasında, Türkiye'de amatör veya hobi amaçlı maden arama ve üretim faaliyetlerine izin verilmediği belirtiliyor. Kurum ayrıca altın arama ve üretim faaliyetleri için e-Maden üzerinden ilgili ruhsat başvuru sürecine işaret ediyor.

Bu nedenle derede:

Altın tavası kullanmak,
Elekle kum yıkamak,
Savak kullanmak,
Dere çökellerini sistematik şekilde işlemek,

gibi faaliyetlerin “hobi olduğu için kesinlikle serbest” olduğu söylenemez.

Faaliyetin hukuki niteliği, kullanılan ekipmandan ziyade ilgili mevzuat ve yapılan işlemin kapsamına göre değerlendirilir.

Ruhsatsız Altın Aramanın Cezası Nedir?

Ruhsatsız maden faaliyetleri açısından yaptırımlar, olayın niteliğine göre değişebilir.

MAPEG'in güncel Sıkça Sorulan Sorular bölümünde, ruhsat alanı dışında veya ruhsatsız alanlarda kaçak maden üretiminin tespit edilmesi halinde 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesi kapsamında işlem yapılabileceği belirtiliyor.

Aynı açıklamaya göre kaçak üretilen madene el konulabiliyor ve üretilmiş olup el konulması mümkün olmayan maden bakımından, belirlenen ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanabiliyor.

Bu nedenle “dereden birkaç gram altın çıkarırsam yalnızca altına el konulur” şeklinde bir varsayım doğru değildir.

Daha Ağır Yaptırımlar Söz Konusu Olabilir

MAPEG ayrıca işletme izni veya Bakanlıkça şerh edilmiş rödovans sözleşmesi olmaksızın kanunda belirtilen şekilde maden ocağı açılması veya maden üretilmesi gibi fiiller için üç yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngören düzenlemeye dikkat çekiyor.

Ancak hangi yaptırımın uygulanacağı; yapılan faaliyetin niteliğine, ruhsat durumuna, alanın statüsüne ve olayın diğer koşullarına göre ayrıca değerlendirilir.

Dere Yatağında Çevre ve Su Mevzuatı da Önemli

Dere yatağında altın arama faaliyetinin yalnızca maden mevzuatı açısından değerlendirilmesi de doğru değildir.

Özellikle motorlu pompalarla su çekilmesi, dere yatağının değiştirilmesi, yoğun miktarda malzemenin taşınması veya çevreye zarar verecek uygulamalar farklı mevzuatları da gündeme getirebilir.

Bu nedenle dere yatağında yapılacak herhangi bir faaliyetin yalnızca “altın arama ruhsatı var mı?” sorusuyla değerlendirilmesi yeterli olmayabilir.

Sit Alanında Altın Aramak Daha Farklı Bir Hukuki Risk Taşır

Arama yapılmak istenen bölgenin arkeolojik sit alanı, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı veya başka bir koruma statüsüne sahip olması, konuyu daha hassas hale getirir.

Özellikle tarihi eser aramak amacıyla kazı, sondaj veya izinsiz araştırma yapılması halinde 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu dahil olmak üzere farklı hukuki düzenlemeler gündeme gelebilir.

Bu nedenle bir bölgede altın bulunabileceği düşünülüyorsa, bölgenin hukuki statüsü araştırılmadan fiziksel müdahalede bulunulmaması gerekir.

Türkiye'de Yasal Altın Arama Nasıl Yapılır?

Altın arama ve üretim faaliyetleri için ilgili ruhsatlandırma süreçlerinin takip edilmesi gerekir.

MAPEG, altın arama ve üretim faaliyetlerinin 3213 sayılı Maden Kanunu ve Maden Yönetmeliği kapsamında gerçekleştirildiğini ve başvurular için e-Maden sistemindeki ilgili süreçlerin kullanılabildiğini belirtiyor.

Güncel ruhsat, başvuru ve mevzuat bilgileri için doğrudan Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) kaynaklarının kontrol edilmesi en güvenli yöntemdir.