Türkiye'de Yasal Define Arama Süreci & 2863 Sayılı Kanun Rehberi
Kaçak ve ruhsatsız kazı, telafisi mümkün olmayan tarihi tahribata ve ağır hapis cezalarına yol açar. Bilinçli araştırmacılar için kanuni süreç ve başvuru adımları aşağıda özetlenmiştir.
Temel Kanuni Zorunluluk
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu uyarınca, korunması gerekli kültür ve tabiat varlığı sayılan yerlerde veya tescilli sit alanlarında (arkeolojik, doğal, kentsel) kesinlikle kazı ve araştırma yapılamaz. Tescilsiz alanlarda arama yapabilmek için ise mülki amirlikten Define Arama Ruhsatı alınması zorunludur.
1. Define Arama Ruhsatı Başvurusu Nasıl Yapılır?
- Arama yapılacak yerin bağlı bulunduğu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü veya doğrudan Müze Müdürlüğü'ne bir dilekçe ile başvurulur.
- Dilekçede arama yapılacak alanın il, ilçe, köy/mahalle, ada ve parsel numaraları ile 1/500 veya 1/1000 ölçekli krokisi sunulur.
- Arama yapılacak alan en fazla 100 metrekare ve derinliği azami 10 metre olabilir.
- Yer şahıs arazisi ise arsa sahibinden noter tasdikli muvafakatname alınması gereklidir.
2. Kazı Süreci ve Heyet Eşliği
Ruhsat onaylandıktan sonra kazı işlemi hiçbir zaman tek başına yapılamaz. Kazı esnasında Kültür ve Turizm Bakanlığı temsilcisi (Müze Uzmanı) ile İçişleri Bakanlığı temsilcisi (Jandarma veya Emniyet mensubu) hazır bulunur. Kazı masrafları (temsilci yevmiyeleri, iş makinesi vb.) tamamen başvuru sahibi tarafından karşılanır.
3. Buluntu Halinde Paylaşım ve Ödül
Kazıda hazine veya kıymetli maden bulunduğu takdirde:
- Hazine Hazineye ait bir arazide bulunmuşsa, tespit edilen saf değerin %50'si arayıcıya verilir.
- Özel mülkiyete ait bir arazide bulunmuşsa, saf değerin %40'ı arayıcıya, %10'u mülk sahibine paylaştırılır.
- Ancak bulunan nesneler "tarihi ve arkeolojik eser (kültür varlığı)" niteliğinde ise satılamaz, devredilemez; doğrudan müze envanterine kaydedilir ve komisyonca takdir edilen bir ikramiye ödenir.
4. Kaçak Kazının Cezai Yaptırımları
2863 Sayılı Kanun'un 74. maddesi gereğince, kültür varlıkları bulmak amacıyla izinsiz kazı veya sondaj yapan kişiler 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Sit alanında veya izinsiz dedektörle arama yapmak dahi adli soruşturma konusudur.