Bahçede Define veya Tarihi Eser Bulunca Ne Yapılmalı?

Ev veya bahçe gibi özel mülkiyete ait bir arazide çalışma yaparken eski bir sikke, seramik, heykel parçası, mezar kalıntısı veya başka bir tarihi obje ile karşılaşmak mümkün olabilir.

Ancak bulunan her eski eşyanın hukuken “kültür varlığı” olarak değerlendirilmesi aynı değildir. Bir objenin korunması gereken kültür varlığı niteliğinde olup olmadığı ilgili mevzuat ve yetkili makamların değerlendirmesiyle belirlenir.

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 4. maddesine göre, taşınır veya taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarını bulanlar ya da kendi sahip oldukları veya kullandıkları arazide böyle bir varlığın bulunduğunu öğrenenler, durumu en geç üç gün içinde bildirmekle yükümlüdür. Bildirim en yakın müze müdürlüğüne, köylerde muhtara veya diğer yerlerde mülki idare amirlerine yapılabilir.

1. Buluntuyu Yerinden Çıkarmayın

Bir tarihi eser veya kültür varlığı bulunduğundan şüpheleniyorsanız ilk yapılması gereken şey, buluntuyu mümkün olduğunca bulunduğu yerde bırakmaktır.

Özellikle:

Buluntuyu başka bir yere taşımayın.
Temizlemek için kazımayın veya kimyasal kullanmayın.
Kırmaya, açmaya veya parçalamaya çalışmayın.
Çevresinde daha fazla kazı yapmayın.
Buluntunun bulunduğu alanın konumunu mümkün olduğunca koruyun.

Buluntunun bulunduğu konum ve çevresindeki arkeolojik bağlam, eserin kendisi kadar önemli olabilir.

2. En Geç Üç Gün İçinde Bildirim Yapın

2863 sayılı Kanun'un 4. maddesi bu konuda açık bir süre öngörüyor.

Kültür varlığını bulan veya kendi arazisinde böyle bir varlığın bulunduğunu öğrenen kişi, durumu en geç üç gün içinde yetkili makamlara bildirmelidir.

Bildirim yapılabilecek makamlar arasında:

En yakın müze müdürlüğü
Köylerde muhtar
Diğer yerlerde mülki idare amirleri

bulunuyor.

Ayrıca olayın niteliğine göre kolluk kuvvetlerine bilgi verilmesi de uygun olabilir.

3. Bildirimden Sonra Ne Olur?

Bildirim yapıldığında ilgili makamlar, bulunan kültür varlığının korunması ve güvenliğinin sağlanması için gerekli tedbirleri alır.

Kanuna göre ihbarı alan makamlar gerekli işlemleri başlatır ve durum ilgili Kültür ve Turizm Bakanlığı birimlerine ve müze müdürlüğüne iletilir. Bakanlık ve müze müdürlüğü de 2863 sayılı Kanun kapsamında gerekli işlemleri yürütür.

Dolayısıyla vatandaşın görevi, buluntunun ne olduğuna kendi başına kesin karar vermek değil; şüpheli kültür varlığını zamanında bildirmek ve bulunduğu yeri korumaktır.

4. Buluntu İçin Ödül veya İkramiye Verilebilir mi?

Burada önemli bir ayrıntı bulunuyor.

2863 sayılı Kanun'un 64. maddesi, kanunda belirtilen süre içinde yetkili makamlara bildirilen taşınır kültür varlıkları için belirli koşullarda ikramiye öngörüyor. Ancak miktar, buluntunun bulunduğu araziye ve kültür varlığının niteliğine göre değişiyor.

Örneğin kanunda:

Buluntu kişinin kendi mülkündeyse farklı hükümler uygulanıyor ve ayrıca ikramiye verilmiyor.
Buluntu başkasının mülkündeyse, kanunda belirtilen değer üzerinden hesaplanan ikramiyenin belirli kısmı bulan kişi ile mülk sahibi arasında paylaştırılıyor.
Buluntu Devlete ait arazideyse, kanunda belirlenen oranda ikramiye bulana verilebiliyor.

Bu nedenle “tarihi eser buldum, kesin olarak şu kadar para alırım” şeklinde önceden kesin bir rakam söylemek doğru değildir.

5. Buluntuyu Gizlemek veya Kaçırmak Neden Riskli?

Tesadüfen bulunan bir kültür varlığını saklamak, bulunduğu yeri değiştirmek veya yurt dışına çıkarmaya çalışmak, yalnızca eserin kaybolmasına değil, farklı hukuki sonuçların doğmasına da yol açabilir.

Özellikle kültür varlığının korunması gereken nitelikte olup olmadığı ve olayın nasıl gerçekleştiği önem taşır.

Bu nedenle bulunan tarihi niteliği olabilecek bir objeyi kişisel koleksiyona almak veya satmaya çalışmak yerine, yetkili makamlara bildirmek gerekir.

Define ile Tarihi Eser Aynı Şey mi?

Hazineciyiz.com açısından önemli bir ayrım da burada ortaya çıkıyor.

Define, mevzuatta belirli şartları bulunan ve Define Arama Yönetmeliği kapsamında tanımlanan bir kavramdır. Kültür varlığı ise tarih öncesi veya tarihi dönemlere ait, bilimsel ve kültürel açıdan korunması gereken değerleri ifade edebilir.

Kültür ve Turizm Bakanlığı ayrıca define aramak isteyenler için 2863 sayılı Kanun ve Define Arama Yönetmeliği kapsamında ruhsat süreci bulunduğunu belirtiyor.

Bu nedenle bahçede eski bir obje bulunması ile izinli define arama faaliyeti aynı hukuki durum değildir.

Bahçede Eski Bir Sikke Bulursanız Ne Yapmalısınız?

Örneğin bahçenizde çalışma yaparken toprağın içerisinden eski görünümlü bir sikke çıktığını düşünelim.

En güvenli yaklaşım:

1. Çalışmayı durdurun.

2. Sikkeden veya çevresindeki zeminden daha fazla parça çıkarmaya çalışmayın.

3. Buluntunun yerini mümkün olduğunca koruyun.

4. Konumu ve mevcut durumu belgeleyin.

5. En geç üç gün içerisinde ilgili makama bildirimde bulunun.

6. Yetkili makamların yönlendirmesini bekleyin.

Böylece eserin bilimsel ve hukuki değerlendirmesinin yetkili kurumlar tarafından yapılması sağlanabilir.