Türkiye’de Define Aranabilecek Bölgeler Nereler?

Türkiye, binlerce yıllık geçmişi nedeniyle antik kentlerden tümülüslere, kaya mezarlarından eski ticaret yollarına kadar çok sayıda tarihi kalıntıya ev sahipliği yapıyor.

Bu nedenle Anadolu'nun farklı bölgeleri define meraklılarının da ilgisini çekiyor. Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor: Tarihi açıdan önemli bir bölgede bulunmak ile o bölgede yasal olarak define arama iznine sahip olmak aynı şey değildir.

Bir ilin veya ilçenin geçmişte Frig, Roma, Bizans, Lidya ya da başka bir medeniyete ev sahipliği yapmış olması, o bölgedeki her noktada define araması yapılabileceği anlamına gelmez.

Define arama faaliyetleri için mevzuatta öngörülen izin ve başvuru süreçlerinin yerine getirilmesi, ayrıca arama yapılacak alanın hukuken uygun olması gerekir.

Define Meraklılarının İlgi Gösterdiği Bölgeler

Anadolu'da tarihi geçmişi nedeniyle define ve arkeoloji açısından dikkat çeken çok sayıda bölge bulunuyor. Verilen kaynak listesinde öne çıkan bazı yerler şöyle:

Afyonkarahisar – İhsaniye

İhsaniye ve çevresi, Frig Vadisi ile bağlantılı kaya oluşumları, kaya anıtları ve tarihî kalıntılarıyla dikkat çekiyor.

Friglerin bıraktığı kaya işçiliği ve anıtsal yapılar, bölgenin arkeolojik önemini artırıyor. Ancak tarihi kaya yapıları ve arkeolojik kalıntıların bulunduğu alanlarda izinsiz kazı veya müdahale yapılması kültürel mirasa zarar verebilir.

Kütahya – Çavdarhisar

Çavdarhisar denildiğinde akla öncelikle Aizanoi Antik Kenti geliyor.

Roma döneminin önemli yerleşimlerinden biri olan Aizanoi, tapınakları, tiyatrosu ve diğer yapılarıyla son derece önemli bir arkeolojik merkezdir.

Ancak antik kent ve koruma altındaki alanlar define arama yapılabilecek yerler olarak değerlendirilmemelidir. Kaynakta belirtilen “uygun ve ruhsatlı alan” ifadesi de ancak ilgili kurumların izin ve mevzuat şartları çerçevesinde anlam kazanır.

Amasya – Merzifon

Amasya ve Merzifon çevresi, Anadolu'nun tarihî ulaşım ve ticaret güzergâhları üzerinde bulunması nedeniyle tarih araştırmaları açısından dikkat çekici bölgeler arasındadır.

Eski yolların çevresinde farklı dönemlere ait yerleşim izleri bulunabilmesi mümkündür. Ancak eski bir ticaret güzergâhının varlığı, o bölgede gömü bulunduğunu göstermez.

Yozgat – Boğazlıyan ve Sorgun

Boğazlıyan ve Sorgun çevresinde Roma ve Bizans dönemleriyle ilişkilendirilen tarihî izler ve yerleşim alanları bulunmaktadır.

Bu tür bölgeler arkeolojik araştırmalar açısından önemli olmakla birlikte, tarihi kalıntıların bulunduğu alanlarda bireysel kazı yapılması yerine uzmanlar tarafından yürütülen bilimsel çalışmalar esas alınmalıdır.

Antalya – Elmalı

Elmalı, özellikle Likya ve çevresindeki eski yerleşimlerin bıraktığı kültürel miras nedeniyle Türkiye'nin dikkat çeken tarihî bölgelerinden biridir.

Elmalı Definesi gibi önemli arkeolojik buluntuların geçmişte bu bölgeyle ilişkilendirilmesi, ilçenin hazine ve arkeoloji konusundaki ününü artırmıştır.

Ancak geçmişte önemli bir define bulunmuş olması, bugün aynı bölgede izinsiz arama yapılabileceği anlamına gelmez.

Sivas – Zara ve İmranlı

Zara ve İmranlı çevresindeki kırsal alanlarda eski geçiş güzergâhları, kayalık alanlar ve tarihî izlerle ilgili çeşitli anlatılar bulunmaktadır.

Bu tür alanlarda görülen kaya işaretlerinin veya taş yapıların anlamı, yalnızca define anlatılarıyla değil, arkeolojik ve tarihî bağlamlarıyla değerlendirilmelidir.

Tarih Boyunca Değerli Eşyaların Saklanmış Olabileceği Yapılar

Geçmiş toplumlarda savaş, göç, siyasi karışıklık veya ekonomik nedenlerle para ve değerli eşyaların saklanmış olması mümkündür. Arkeolojide bu tür buluntular genellikle sikke hazinesi veya gömü olarak değerlendirilir.

Ancak belirli bir yapı türünü “kesin hazine noktası” olarak görmek doğru değildir.

Tümülüsler ve Kaya Mezarları

Tümülüsler ve kaya mezarları, özellikle Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde farklı medeniyetlerin mezar gelenekleri hakkında önemli bilgiler verir.

Bazı mezarların zengin mezar eşyaları içerebildiği bilinse de bu alanlar aynı zamanda kültürel miras niteliğindedir. Bu nedenle define amacıyla kazılmaları hem bilimsel verilerin kaybolmasına hem de tarihi yapıların tahrip edilmesine yol açabilir.

Antik Kentler

Antik kentler geçmiş toplumların yaşam alanları, ticaret merkezleri, dini yapıları ve yönetim merkezleri olarak kullanılmıştır.

Bu nedenle arkeologlar açısından çok değerli bilgiler barındırırlar. Fakat antik kentlerdeki arkeolojik kalıntılar ve çevresindeki alanlar define aramak için rastgele kazı yapılabilecek yerler değildir.

Eski Kervansaray ve Ticaret Yolları

Anadolu, tarih boyunca Doğu ile Batı arasındaki ticaret yollarının önemli güzergâhlarından biri oldu.

Kervansaraylar ve eski yol ağları bu nedenle tarih araştırmaları açısından önem taşır. Ticaretin yoğun olduğu bölgelerde sikke ve çeşitli ticari eşyaların bulunması teorik olarak mümkün olsa da belirli bir yol üzerinde mutlaka hazine bulunduğu sonucuna varılamaz.

Mağaralar ve Kayalık Alanlar

Mağaralar ve doğal kayalık alanlar da define anlatılarında sıkça karşımıza çıkar.

Geçmişte insanların mağaraları barınma, ibadet, depolama veya farklı amaçlarla kullanmış olması mümkündür. Ancak doğal bir mağaranın varlığı tek başına burada değerli eşya saklandığını göstermez.

Özellikle kaya üzerindeki şekillerin “kesin define işareti” olarak yorumlanması yerine, işaretin yaşı, yapım tekniği, bulunduğu çevre ve tarihî bağlamı birlikte değerlendirilmelidir.

Yasal Define Arama Konusunda En Önemli Nokta

Türkiye'de define arama konusunda en önemli husus “tarihi bölge” ile “izinli arama alanı” kavramlarının birbirine karıştırılmamasıdır.

Bir bölgenin antik ticaret yolu üzerinde olması, burada Roma veya Bizans kalıntılarının bulunması ya da geçmişte bir define çıkarılmış olması, kişiye otomatik olarak define arama hakkı vermez.

Yasal arama yapılabilmesi için ilgili mevzuatta belirtilen başvuru, izin, alan ve diğer şartların yerine getirilmesi gerekir. Arkeolojik sit alanları, korunması gereken kültür varlıkları ve diğer özel statülü bölgeler açısından ayrıca kısıtlamalar bulunabilir.

Bu nedenle define aramak isteyenlerin öncelikle Kültür ve Turizm Bakanlığı ve ilgili yerel kurumların güncel mevzuat ve izin koşullarını kontrol etmesi gerekir.